XXX uit
Ann Arbor

Schrijver Charlie Groen
December 2019






Op 21 Oktober belandde ik middenin de viering van de Internationale Dag van de Voornaamwoorden. Of beter gezegd: The International Pronouns Day — dat bekt toch beter.
Bij universiteitsbibliotheken worden buttons uitgedeeld met keuze uit she/her/hers, he/him/his en they/them/theirs. Je kunt ook zelf een button met jouw eigen pronouns maken. Want na even Googelen op ‘genderneutrale voornaamwoorden’, blijkt dat er nog ook nog Ze/Zir, Ze/Hir, Ve, Xe, en vele anderen zijn.                    



Alle opties overpeinzend onderweg naar het buttonkraampje, voelt het ineens alsof ik verboden terrein betreed. Mag ik überhaupt wel zo’n button? En zo ja, welke is dan? Hiervoor ging ik altijd onbewust door het leven als zij/haar, hoewel mijn genderneutrale naam Charlie wel vaak voor verwarring zorgde op zomerkamp of in de klas. ‘Dat is toch eigenlijk een jongensnaam?’, kreeg ik dan te horen, of, ‘O, ben je bij de jongens ingedeeld? Ehm even kijken hoe we dat gaan oplossen..’, gevolgd door een ongemakkelijke lachje. Het kraampje ligt vol met verschillende LGBTQIAPS-vlaggen, de universiteitsmedewerkers zijn druk met het installeren van de buttonmakers. Andere tafels liggen vol tijdschriften waar studenten met schaar en lijm hun eigen identiteit bij elkaar knutselen. Uiteindelijk houd ik het voor gezien met een oningevulde ‘My pronouns are...’ button en een traditionele regenboog op m’n jas.




Deze korte zoektocht naar een antwoord op de vraag ‘Wie ben ik?’, leverde vooral nerveuze gevoelens van vervreemding op. Misschien omdat ik als witte, blonde, normcore-vrouwelijke vrouw met ‘roots’ die niet verder reiken dan Drenthe, in dit kleine universiteitsstadje in Ann Arbor juist niet aan de norm voldoe. De norm van genderfluïditeit.

Even voor de volledigheid: ik ben hier omdat ik in een spontane opwelling mijn nieuwe liefde achterna ben gereisd naar Amerika; lekker feministisch he? (Drie keer raden wat het onderwerp is van mijn volgende column…) Anyway,  ik verbaas me over het activistische, progressieve karakter in en rondom de Universiteit van Michigan hier — deze plek is ‘woke’. Bijna iedere week wordt er wel een evenement georganiseerd om bewustwording te creëren met allerlei diversiteit gerelateerde activiteiten.

Even later, op zoek naar chocola om mijn existentiële mini-crisis mee te verwerken, loop ik een plaatselijke supermarkt in. Bij de kassa wordt meteen duidelijk hoe genderfluïde Ann Arbor is. Van niemand in de rij kan ik uitmaken wat hun preferred pronoun zou zijn. Op het eerste gezicht lijken het allemaal mannen. Als mijn ‘gaze’ blijft hangen, zie ik dat de één kniehoge, zwarte laklaarzen draagt, de ander lange rode, oorbellen en bijpassende make-up op heeft, en weer een ander met stylish, zeegroen geverfd haar in een crèmekleurige jurk loopt. Terwijl ik deze vormen van individuele expressie aanschouw denk ik: wat zit er hier in het water!? Ik zie dit echt nooit als ik in Amsterdam een supermarkt inloop — zijn we soms minder ‘woke’ dan in de midwest? (Excuus, kennelijk ontwaakt er een kleine, linkse nationalist in mij zodra ik de grens oversteek.)



De Nederlandse documentaire Valentijn (2007) was mijn eerste kennismaking met transgenders - of zoals ik het begrijp - mensen die zich anders voelen dan het geslacht op hun geboorteakte. Voor hen voelt de vrouwelijk of mannelijke genderidentiteit alsof ze in keurslijf worden gegoten. Uit de documentaire blijkt dat die onduidelijkheid vooral een probleem wordt als de omgeving druk uitoefent op het vaststellen van de identiteit. Vrienden, familie en instellingen vragen Valentijn constant of ze nou hij of zij moeten zeggen.

‘Het enige wat ik echt heel graag wil is een ‘x’ in mijn paspoort, dus niet m of v maar gewoon x’, luidt de wens in een nieuwe documentaire M/F/X. In Nederland zijn er twee personen zijn met die oplossing: een ‘x’ in het paspoort in plaats van m of v. Hiervoor moesten beiden overigens wel eerst een rechtszaak aanspannen. Zo nieuw is het dus helemaal niet, die x. Sterker nog, in Australië, Canada en Nepal erkent de wet al lang een derde gender. Zijn ze in Nederland soms bang dat iedereen morgen in de rij staat bij het gemeentehuis?  Waarom moeten Nederlanders hiervoor nog een rechtszaak aanspannen?

De geschiedenis had net zo goed anders kunnen lopen. Wat als Adam en Eva hermafrodieten waren geweest? Blijkbaar ben ik niet de enige met die gedachte; theologen voeren al eeuwen discussies over niet één maar twee scheppingsverhalen. In Genesis 2:18 luidt de bekende riedel: ‘het is niet goed voor de mens om alleen te zijn. Ik [God] zal iemand maken met wie hij [Adam] zijn leven kan delen en die hem kan helpen.’ Waarna God, Eva uit Adam’s rib toverde en de vrouw te boek ging als de behulpzame en later zondige, tweede sekse.



Evenals bij de meeste Hollywood films, blijkt ook hier de eerste versie beter. In Genesis 1:27 staat namelijk dat ‘God de mens schiep als zijn beeld; als het beeld van God schiep Hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.’ In deze versie van het scheppingsverhaal ziet God zowel het vrouwelijke en mannelijke als zijn evenbeeld, oftewel, God is androgyn of intersex. Dit doet denken aan Aristophanes’ mythe over het ontstaan van de mens in Plato’s symposium. Aristophanes omschrijft de oermens als een bol met twee gezichten, vier handen, benen en armen. Er waren drie soorten, vrouwelijke, mannelijke en androgyne bollen. Toen de ‘bolmensen’ hun krachten aan dat van de Goden wilden meten, besloot Zeus ze in tweeën te splitsen. Volgens Aristophanes voelt de mens zich sindsdien incompleet tot ze weer met hun wederhelften zijn verenigd.

Grote kans dat het Nederlands dan een genderloze taal was geweest, met misschien wel een gelijkere machtsverdeling ten gevolg. Gelukkig is taal ook constant in beweging en gebruiken we steeds meer genderneutrale taaluitingen: geen directrice maar gewoon directeur voor beide sekse. Op die manier kunnen we het steeds meer over mensen hebben en zien we waar we op elkaar lijken in plaats van verschillen.

Nederland staat bekend als een progressief liberaal land;  we waren het eerste land dat in 2001 het homohuwelijk legaliseerden. Het toevoegen van de optie ‘x’ aan onze officiële documenten zoals paspoorten, zou dan ook een ‘no-brainer’ moeten zijn. Belangrijker is dat erkenning op institutioneel niveau zorgt voor meer openheid, begrip en inclusiviteit in de onze samenleving, en daar kunnen eigenlijk wel weer wat meer van gebruiken…

xxx Charlie
(zij/haar)