Joos Jonges x Millennial Makers


Tekst& Beeld: Binkie Bloemheuvel
September 2020







Joos Jonges (1989) is dichter en performer en publiceert op haar Instagramaccount @JoosJonges regelmatig een kort gedichtje. Ze zijn vaak relativerend, humoristisch en gelaagd. Haar digitale dichterschap kwam voort uit een experiment: ‘Ik dacht, ik ga een keertje met mijn rechterhand schrijven. Ik ben linkshandig en toen kwamen er hele korte gedichtjes uit.’

Ik maakte kennis met Joos toen ik twee programma’s organiseerde voor VOX-POP en SPUI25 in Spe. Beide keren schreef ze prachtige gedichten over het thema van de avond. Ze liet zien dat ze niet alleen schrijft, maar haar werk ook tot leven weet te brengen in haar performances. Ik spreek Joos twee weken voordat haar eerste solovoorstelling DINO bij het Amsterdam Fringe Festival in première gaat. Ze zal de voorstelling begin september zes keer spelen in theater de Roode Bioscoop in Amsterdam. Ik ben benieuwd: hoe ontstond de voorstelling, wie is Dino en heeft de voorstelling raakvlakken met Millennials?

Je hebt nu voor het eerste een poëtische soloperformance gemaakt, die DINO heet; hoe is die tot stand gekomen?

Ik heb een jaar op de toneelschool gezeten. Theater en kleinkunst zaten er bij mij wel al in, maar ik wilde daar niet echt verder mee. Ik sprak een keer iemand van Fringe en die zei: ‘Waarom maak je niet een voorstelling?’ Ik heb dat plan een jaar laten liggen, maar ik ben vorig jaar naar Fringe gegaan en toen dacht ik: dit ga ik doen, gewoon een optreden maken! Begin dit jaar schreef ik me in bij Fringe met de gedachte: dit wordt mijn project voor dit jaar, en ik werd toegelaten. Ik heb wel heel erg geaarzeld of ik op de trein moest springen, maar nu zit ik erin en gebeurt het!

En hoe was het om opeens een hele voorstelling te schrijven?

Ik had al een opzet en wist waarover het moest gaan. Ik had ook een aantal gedichten die ik wilde gebruiken als outline van het stuk. Het gaat over lanterfanten in de prestatiemaatschappij, dat is de kapstok. Toen ben ik heel veel teksten gaan lezen ter inspiratie, waaronder ook een heel vet boek over vagebonden. Dat boek was net uit – dat hoorde ik bij Vroege Vogels – en ik dacht: dit moet ik hebben, dit is het boek waar DINO ook over moet gaan! Een gigantisch boek over de geschiedenis van de vagebond en de vrije geest. Ook ben ik fictie gaan lezen, bijvoorbeeld De uitvreter van Nescio, De Steppewolf van Hermann Hesse en de poëzie van Johnny van Doorn, en ik dacht: dit is ook wel een goede toon. Toen ben ik nieuwe gedichten gaan schrijven en kon ik het in elkaar leggen.

De voorstelling heet DINO en wordt steeds samengevat met de zin: lanterfanten in een prestatiemaatschappij. Waarom heb je die thematiek gekozen? Ik zag bijvoorbeeld dat de thematiek van de voorstelling direct werd gezien als typisch iets voor ‘de millennial’…

Toen ik erover na ging denken, besefte ik: dit is iets waar ik vast in zit; doelen behalen, een doel hebben voor je leven. Ik ben nu bezig met de voorstelling en het voelt eindelijk alsof ik iets nuttigs doe, maar dat slaat helemaal nergens op! Want je kan ook niets doen, je omdraaien en sterven; dat is niet belangrijker voor de wereld dan iets wat iedereen gelezen of gezien heeft. Ik denk dat veel mensen het een fijn idee vinden om iets ‘belangrijks’ te doen, iets wat zogenaamd bijdraagt – dan wel aan de maatschappij, dan wel aan het eigen gemak of iets als status. Uiteindelijk is dat iets wat je jezelf voorhoudt, en heb je onder de streep niet een waardevoller leven dan een mens van wie nog nooit iemand gehoord heeft. Dat is denk ik een soort een vastgeroest denken of aangeleerd denken dat onze generatie beheerst. Ook als je bedenkt dat zoveel mensen burn-outs hebben omdat ze het gevoel hebben dat ze iets moeten bereiken. Ik moet een koophuis hebben, want anders kan ik niet in de stad blijven wonen, en daarvoor moet ik ook een goedbetaalde baan hebben. Dat succes überhaupt wordt afgemeten aan de hoogte van je salaris…

Speelt er bij jou ook nog mee dat je een vrij beroep hebt en sommige mensen het dichterschap niet begrijpen?

Ik heb hiervoor als copywriter gewerkt, een echte baan, maar ik vond het vreselijk om op kantoor te zitten en iets voor multinationals te schrijven. Toen besloot ik om meer vrije dingen te maken en dan maar een baan te hebben die de rekeningen betaalt en die niet te veel hoofdruimte of te veel stress kost. Dus ik werk bij het Rijksmuseum als publieksmedewerker, voor de rekeningen. Dat vond ik heel erg moeilijk om te besluiten. Ik opperde dat idee en ik dacht: ja, maar ik ben cum laude afgestudeerd, ik ga toch niet een of ander stom baantje doen voor 3,5 dag? Die stap zetten heeft me heel veel moeite gekost, maar het is eigenlijk heel chill; ik kan met deze baan de rekeningen betalen en ik kan wel doen wat ik heel erg leuk vind.

Waar staat de hoofdpersoon Dino ten opzichte van het lanterfanten in de prestatiemaatschappij?

In het verhaal volgen we Dino, een vrouw die zich niet laat leiden door doelen en ambitie; ze rommelt wat aan en wandelt een beetje door de stad. Dino komt meestal over alsof ze alles goed op orde heeft en ze doorziet de dagelijkse façade. Tegelijkertijd wil ze ook bullshitdingen doen, omdat ze daar benieuwd naar is, drugs gebruiken en drinken, want waarom moet je alles de hele tijd zo serieus nemen? Aan de ene kant beweegt ze heel erg samen met het universum en de natuur, maar tegelijkertijd denkt ze ook: haal het onderste uit de kan, want straks is het voorbij.

Is Dino een millennial?

Nee, ze is een oudere en wijze vrouw, maar ze is ook een ‘gekkie’ die door de stad loopt en van wie je denkt: ben je nou niet helemaal 100%, of sta je er zo ver vanaf dat je alles echt goed doorziet?

In hoeverre is het stuk een boodschap voor de millennial?

Het is een boodschap over je bewust zijn van je omgeving en van je lichaam, dat zit er wel heel erg in. Ik denk dat dat goed is. En als je zin hebt om je klem te zuipen, doe dat dan gewoon zonder schuldgevoel. Dus de boodschap is ook: neem niet alles de hele tijd zo serieus!

Je voert het stuk op in een speciale vertelvorm. Je bent jezelf en je bent Dino?

Ja, ik ben verteller en personage. Ik wil dat er enige verwarring ontstaat bij de toeschouwer: hoe zit het bij haar, zij die op het podium staat, maar ook bij mezelf? Ken ik zo iemand of zou ik meer zo iemand willen zijn?

Denk je dat je met Dino bevriend zou kunnen zijn?

Ja, dat zou ik wel heel vet vinden. Ik was van de week posters plakken op een wildplakzuil en toen kwam er een vrouw zonder voortanden naar me toe die zei: ‘Wat mooi, ja, ik heb ook geschilderd, een paard en een kind, geweldig, wat fantastisch!’ En toen liep ze weer door en zei ik tegen degene met wie ik aan het plakken was, die het grafisch ontwerp heeft gedaan: ‘Dit was gewoon Dino!’ Toen ging ze verderop zitten met vrienden in het Westerpark. Eigenlijk zou ik wel willen chillen met mensen die je altijd op hetzelfde bankje ziet zitten. Misschien hebben zij het wel veel beter bekeken dan wij.

Het personage Dino staat dus symbool voor: durf anders te zijn…

Jazeker, voor: heb gewoon iets meer schijt…



Zou je nog een keer zo’n voorstelling willen maken? Smaakt het naar meer?

Ja, zeker! Ik had het daar met een vriendin van mij over, die het stuk regisseert en die ik ken van de toneelschool. Ik ben er toen gestopt omdat ik dacht: ik wil het niet meer, maar nu vind ik het toch wel heel erg leuk. Ik heb zelfs al een idee voor een volgend project.

En wat zou je verder nog graag willen maken?

Ik zou graag een geïllustreerd boek willen maken. Ik weet niet of ik het zelf zou willen illustreren, maar ik zou een kinderboek willen schrijven voor volwassenen. Als volwassenen een kinderboek lezen, denken ze heel vaak: wat fantasierijk. Neem bijvoorbeeld het boek Lampje, ken je dat? Dat is een supervet kinderboek, maar dat lezen volwassen ook. Dat is zo’n vette niche, dat zou ik nog weleens willen doen…

Volg Joos Jonges op Instagram via @JoosJonges en ga naar: www.joosjonges.com voor meer informatie over de voorstelling DINO.